به نام خداوند جان و خرد 21/3/1389
نقدی بر امتحانات نهایی زبان و ادبیات فارسی 3 تخصصی و عمومی خرداد 1389
براساس تحلیل فنّی سؤالات زبان فارسی سه تخصّصی و عمومی و ادبیات فارسی سه عمومی و تخصّصی از سری امتحانات نهایی سال سوم دبیرستان در خردادماه 1389 نکات ذیل به عنوان ایرادات مترتب برآن ها مشاهده گردید.
اسداله حیــرانی
عضو گروه زبان و ادبیات فارسی متوسطه ناحیه دو کرمانشاه
الف) زبان سه تخصّصی
سؤال 2 (زبان شناسی) : تقسیم بارم مربوط به پاسخ سوال به دو قسمت مجزا نادرست است زیرا الگوی هجایی مشخّصی که قابل تجزیه نیست ، پاسخ این سوال است ( cvcc) ضمنا درتقسیم بندی ارائه شده ، قسمت دوم (صامت + صامت) در ساختار هجایی فارسی ، محلّی از اعراب ندارد این تقسیم بندی پاسخ و بارم آن ، مانند آن است که مثلا بپرسیم : «دو هفت تا چندتا می شود؟» سپس پاسخ آن یعنی (14) را به «10» و «4» تقسیم کنیم و به هرقسمت نمره ای اختصاص بدهیم.
سؤال 6 (زبان شناسی) : یکی از واژه های سؤال ، واژه ی «مرد» است که به دلیل قرار نداشتن آن در ساختار جمله و استفاده نکردن از مصوّت های کوتاه ، دانش آموز می تواند آن را به صورت فعل« مُرد» نیزدرنظربگیرد و پاسخ های درستی غیر از پاسخ ارائه شده ، بنویسد.
سؤال 11 (نگارش) : غیر از پاسخ ارائه شده ، کاربرد صور خیال یا آرایه های ادبی نیز می تواند درست باشد.
سؤال 12 (نگارش) : تشخیص نیز می تواند ازجمله ی پاسخ های صحیح باشد.
سؤال 23 (دستور) : استفاده از لفظ «گروه» در عبارت«گروه متمّمی و مسندی» در ساختار سؤال ، نادرست است زیرا دانش آموز درچارچوب کتاب درسی با اصطلاحاتی نظیر «گروه متمّمی» یا «گروه مسندی» برخورد نداشته است بلکه با اصطلاح تخصصی «گروه» و انواع آن یعنی گروه های اسمی ، فعلی و قیدی آشناشده و آموخته است که گروه های اسمی در ساختار جمله درجایگاه ها یا نقش های متفاوتی ظاهرمی شوند. بنابراین صورت صحیح سؤال ، عبارتی نظیر جمله ی زیر است : «درعبارت زیر،کدام گروه اسمی در نقش متمّم و کدام گروه اسمی در نقش مسند ظاهرشده اند؟»
سؤال 24 (دستور) : ایرادی که برسوال 23 وارد بود براین سوال نیز وارد است زیرا «گروه اسمی مفعولی» ، نامأنوس و خارج ازچارچوب آموزش های داده شده است.
سؤال 26 (دستور) : درهیچ یک ازقسمت های (الف و ب) ، صفت صفت (وابسته ی وابسته)وجود ندارد زیرا«بهاری» درقسمت«ب» صفت برای هسته ی گروه(هوا)ست نه برای «دلپذیر»؛ بنابراین این پاسخ این سؤال ، «هیچکدام» است.
سؤال 31 (دستور) : غیر از پاسخ های ارائه شده ، مواردی مانند « تکرار واژه (اعم از فعل و غیرفعل) ، کوتاهی جملات و جابه جایی اجزای جمله(تقدیم و تأخیر)» نیز می تواند صحیح باشد.
سؤال 32 (دستور) : متن سوال،مشخّص نمودن زمان افعال را خواسته است ، پس پاسخ«فعل دعایی» مناسب نیست.
سؤال 33 (دستور) : «مماندا» نیز شکلی دیگری ازپاسخ درست است.
سؤال 39 (املا و بیاموزیم) : با توجّه به بارم(یک نمره) ، بهتر بود که دو واژه ی نادرست در عبارت باشد (25/0 برای تشخیص و 25/0 برای اصلاح هر واژه) .
زبان 3 عمومی خرداد 89
سؤال 11 (نگارش) : کاربرد حرف اضافه ی «از» در متن عبارت سؤال ، نادرست و بیجاست زیرا ظاهرا این حرف مرتبط با واژه ی«امتیاز» است که سنخیتی باهم ندارند. ضمنا باتوجّه به آن که دانش آموزان در یکی از دروس کتاب ادبیات فارسی 3 عمومی مفصّل تر از زبان فارسی با بیهقی و ویژگی های کتاب او آشنا شده اند ، موارد دیگری نیز می تواند مشمول پاسخ درست باشد.
سؤال 14 (نگارش) : دانش آموز درتحلیل درس«اسناد و نوشته های حقوقی» می آموزد که هنگام ثبت اسناد و قراردادها در دفاترثبت،ازطرفین امضا اخذمی شود و سردفترهمه ی موارد راتأیید می کندبنابراین اگردانش آموز بنویسید«درصورت ثبت در دفاتر اسناد رسمی»پاسخی کامل ارائه کرده است زیرا تا امضا و تایید نشده باشد،ثبت نمی گردد.بنابراین اشاره ی دانش آموز به امضا و تایید در پاسخ سوال مزبور ، ضروری نیست.
سؤال 18 (دستور) : درمتن سؤال به واژه ی«فعل» اشاره شده است در حالی که همه ی واژه ها مصدرند نه فعل.
سؤال 19 (دستور) : متن سؤال ، نادرست است زیرا دانش آموز آموخته است که «فعل» گذرا یا ناگذر است نه جمله.
سؤال 24 (دستور) : طراح محترم ابتدا ساخت هردو واژه ی«رفتار و گرفتار» و یکسانی ساخت آن ها را مشخّص نموده ، سپس از دانش آموز ، تفاوت ساخت آن ها را خواسته است یعنی نوعی تناقض؛ اگر ساخت همان اجزای ساختمان واژه است(که هست) و در متن پرسش به یکی بودن آن اشاره شده است ،دیگر جایی برای تفاوت نمی ماند مگر آن که «گذرا یا ناگذر»بودن بن فعل مدّنظر باشد که باتوجّه به پاسخ ارائه شده ، چنین نیست زیرا پاسخ معلوم می کند که «تفاوت نوع دستوری» مدّنظر بوده است نه ساخت.
سؤال 29 و 30 (املا و بیاموزیم) : با توجّه به بارم ، به ترتیب «یک» و «هفتاد و پنج صدم» ، بهتر بود که تعداد واژه های نادرست درعبارت به اندازه ای باشد که 25/0 برای تشخیص و 25/0 برای اصلاح هر واژه ملحوظ گردد.
ادبیات 3 عمومی و تخصصی
ایراد اساسی ای که بر بخش معنی و مفهوم شعر و نثر ادبیات فارسی در سال های اخیر وارد است آن است که نمره ی اختصاص یافته در پاسخنامه ی این بخش به گونه ای است که کلیّت مفهوم تحت الشّعاع معنی واژه قرارگرفته ، معنی واژه اساس کار و نمره دهی قرارمی گیرد. مثال هایی از خرداد 89 :
1-متن عبارت : بر دست های صورتگر پیر رعشه آورده (ادبیات فارسی 3عمومی )
پاسخ ارائه شده و بارم آن : بر دست های نقّاش پیر(25/0) لرزه آورده است(25/0)
تحلیل : تقسیم بارم مشخّص می کند در قسمت اوّل ، معنی «صورتگر» و در قسمت دوم ، معنی«رعشه» برای اخذ نمره کفایت می کند.
2-متن عبارت : یک قیضه خاک از روی همه ی زمین برگرفت. (ادبیات فارسی 3عمومی )
پاسخ ارائه شده و بارم آن : یک مشت خاک(25/0) از روی همه ی زمین برداشت(25/0)
تحلیل : تقسیم بارم مشخّص می کند در قسمت اوّل ، معنی «قیضه» و درقسمت دوم ، معنی «جمله» برای دریافت نمره کفایت می کند.
3- متن سؤال : با تأنّی پاسبان را آواز داد. (ادبیات فارسی 3تخصصی)
پاسخ ارائه شده و بارم آن : با آهستگی(25/0) پاسبان را صدازد(25/0)
4- متن سؤال : بدین خردی که آمد حبّه ی دل / خداوند دو عالم راست منزل (ادبیات فارسی 3تخصصی)
پاسخ ارائه شده و بارم آن : دانه ی دل(25/0)باهمه ی کوچکی(25/0) جایگاه خداوند جهان است(25/0)
تحلیل دو سوال اخیر نیز شبیه سوالات پیش است یعنی معنی واژه بر ارائه ی مفهوم متن غالب و ارجح است به گونه ای که می توان گفت بخش «معنی و مفهوم ابیات و عبارات» تفاوت چندانی با بخش «معنی واژه ها» ندارد.
به امید روزی که تولید دانایی در جایگاه واقعی خود قرارگیرد.
اسداله حیرانی - خرداد 1389
به نام خداوند لوح و قلم