توضیحاتی برای یک همکار
عروض دانان درباره ی سه زحاف شعری ( بتر ، صلم و حذذ) اختلاف نظرهای اساسی دارند. در تحلیل نهایی و جمع بندی اختلاف نظرهای موجود می توان به دو دیدگاه کلی دست یافت :
دیدگاه اول :
حَذذ : حذف وتد مجموع آخر (علن) از آخر رکن های مختوم به وتد مجموع. این زحاف یک هجای کوتاه و یک هجای بلند پایان رکن را حذف می کند:
« فاعلن (فا = فع) / مستفعلن(مستف = فع لن) / متفاعلن(متفا = فعلن) / --> احذّ
بَتر : حذف وتد مجموع از آغاز و میان رکن است. این زحاف یک هجای کوتاه و یک هجای بلند آغاز یا میان رکن را حذف می کند :
« فعولن (لن= فع) / مفاعیلن(عیلن= فع لن) / فاعلاتن(فاتن= فع لن) / مفاعلتن(عِلَتن= فعلن) --> ابتر
صَلم : حذف وتد مفروق رکن است. این زحاف یک هجای بلند و یک هجای کوتاه آغاز یا میان یا پایان رکن را حذف می کند :
مفعولاتُ(مفعو= فع لن)- فاعِ لاتن(لاتن=فع لن) –مستفعِ لن(مس لن= فع لن) --> اصلم
دیدگاه دوم :
حَذذ : حذف وتد مجموع یا مفروق آخر رکن است. این زحاف یک هجای کوتاه و یک هجای بلند پایان رکن را حذف می کند.
«فاعلن (فا = فع) / مستفعلن(مستف = فع لن) / متفاعلن(متفا = فعلن)- مفعولاتُ(مفعولا=مفعولن) / --> احذّ
بَتر: حذف وتد مجموع یا مفروق آغازی رکن است. این زحاف یک هجای کوتاه و یک هجای بلند آغاز رکن را حذف می کند.
در «فعولن (لن= فع) / مفاعیلن(عیلن= فع لن) / فاعِ لاتن(فاتن= فع لن) / مفاعلتن(عِلَتن= فعلن) --> ابتر
صَلم : حذف وتد مجموع یا مفروق میان رکن است. این زحاف یک هجای کوتاه و یک هجای بلند میان رکن را حذف می کند.
فاعلاتن(فاتن= فع لن)–مستفعِ لن(مس لن= فع لن) --> اصلم
به اعتقاد نگارنده ، دیدگاه دوم صائب تر است.
به نام خداوند لوح و قلم