دیباچه
به نام خداوند جان و خرد
آن چه که درخلال این سطور تقدیم دبیران گرامی و علاقمندان به زبان و ادب فارسی می گردد ، نقدی مجمل و مختصر بر دیدگاه حاکم بر کتاب های زبان فارسی دوره ی متوسّطه در زمینه ی « تکواژهای ماضی ساز» است که غالبا درهمایش های دبیران ادبیّات فارسی ازمباحث جدّی مورد اختلاف محسوب می شود و با وجود جدل های مکرّر درباره ی آن ، غالبا وحدت نظر و رویّه حاصل نمی گردد و حکایت هم چنان باقی است.
بدیهی است که گستره ی بی انتهای مباحث زبانی – بویژه دیدگاه های دستوری – که غالبا نظری است ، امکان ایجاد وحدت رویّه درغالب مبانی دستوری را سلب نموده اســت؛ امّا انتظار می رود دبیـران محتــرم ، ضمـن تلاش مجدّانه و مستمـر برای رفع کا ستی ها و عیوب کتاب های درسی و زدودن زنگار ازآیینه ی آموزه های علمی آن ها ، در تصریح و تبیین دیدگاه های حاکم برتألیف کتاب ، اهتمام ورزند و امکان تقریب هرچه تمام تر مفاهیم و مباحث کتب درسی را فراهم آورند تا دانش آموزان در امتحانات هماهنگ وآزمون های گوناگون و نیز پایه های مختلف تحصیلی ، دچار سردرگمی و تناقض های بیهوده نگردند.
برای نیل به این مقصود ، برآن شدم تا با مطالعه و بررسی دقیق کتاب های درسی سه ساله ی دوره ی متوسّطه و مطابقت آن با امتحانات نهایی و کشوری و سؤالات کنکوری چندساله ی اخیر ، یکی از مفاهیم مورد اختلاف را مورد بررسی قرارداده ، دیدگاه غالب را درخصوص آن ، معلوم گردانم و نتایج این تلاش را به علاقمندان زبان فارسی – بویژه دبیران محترم زبان و ادبیّات فارسی - تقدیم نمایم .امید است محصول و ثمره ی این کارکه خالی از ضعف و کاستی نیست ، مورد عنایــت و استفاده ی علاقمندان قرارگیرد.
چکیده
چگونگی مطرح شدن تکواژهای ماضی ساز درکتاب های زبان فارسی مقطع متوسّطه ، نکته ی ظریفی است که ذهن دبیران نکته سنج را مشغول نموده و موجبات اختلاف نظر نزدهمکاران را فراهم آورده است .پس لازم بودکه این مطلب مورد بررسی قرارگیرد ...
کلید واژه ها : تکواژهای ماضی ساز ، شمارش تکواژ ، فعل های با قاعده و ...
تکواژهای ماضی ساز
برای ورود به مبحث مورد نظر ، یک پرسش را مبنای کارقرارمی دهیم :
1- آیا نشانه های ماضی ســاز ( د ، ت ، اد ، ید )[1] در شمارش تعـداد تکواژهای یک واژه – اعم از فعل و غیر فعل - به عنوان تکواژ محسوب می شوند؟
قبل از پاسخ به این پرسش ، ذکراین نکته ضروری است که دبیرانی که پاسخشان به سؤال مذکور ، مثبت است ، غالبا ازدیدگاه های دکترمحمّدرضا باطنی[2] تبعیّت می کنند و سه دسته اند :
الف) عده ای تکواژهای ماضی ساز را درهمه ی فعل ها محاسبـه می کنند؛ مانند :
فعل : افتاد = افت + اد + Ø
فعل : رفت = رف (با اعمال تغییرات صوتی : رو ) + ت + Ø
ب) برخی دیگر از دبیران ، تکواژهای ماضی ساز را فقط در فعل های با قاعده به عنوان یک تکواژ به حساب می آورند؛ مانند :
خورد : خور + د + Ø
چرخید : چرخ + ید + Ø
کشت : کش + ت + Ø
ایستاد : ایست + اد + Ø
یادآوری : فعل ها ازجهت وجود بن مضارع درآن ها دو دسته اند :
الف) فعل های باقاعده
دراین گونه فعل ها ، بن مضارع پس از جداکردن تکواژماضی ساز از بن ماضی ، به دست می آید و نیازی به ایجاد تغییرات صوتی نیست؛ مانند :
مصدر(خوردن ) : خورد(بن ماضی) – د (تکواژماضی ساز) = خور (بن مضارع )
مصدر(رسیدن ) : رسید(بن ماضی) – ید (تکواژماضی ساز) = رس (بن مضارع )
مصدر(افتادن ) : افتاد (بن ماضی) – اد (تکواژماضی ساز) = افت (بن مضارع )
مصدر(کشتن ) : کشت (بن ماضی) – ت (تکواژماضی ساز) = کش(بن مضارع )
ب) فعل های بی قاعده
دراین گونه فعل ها ، پس از حذف تکواژماضی ساز از بن ماضی ، آن چه به دست می آید ، پس از ایجاد تغییرات صوتی به بن مضارع تبدیل می شود؛ مانند :
مصدر(سوختن) : سوخت(بن ماضی) – ت (تکواژماضی ساز) = سوخ + تغییرات صوتی = سوز(بن مضارع )
مصدر(انداختن) : انداخت(بن ماضی) – ت (تکواژماضی ساز) = انداخ + تغییرات صوتی = انداز(بن مضارع )
البته برخی دیگراز دبیران هردو دسته ی مذکور ، تکواژهای موجود در واژه های غیرفعلی را نیز به عنوان تکواژ به حساب می آورند؛ مانند :
خوردن : خور + د + َ ن
کشته : کش + ت + ـه
چرخیده : چرخ + ید + ه
افتادگی : افت + اد + ه + ی ( «گ» صامت میانجی است)
بخش اوّل : دیدگاه حاکم بر کتاب های زبان فارسی مقطع متوسّطه :
دراین بخش سعی شده است تا با مطالعه ی دقیق کتاب های زبان فارسی دبیرستان ، قسمت هایی که – مستقیم یا غیرمستقیم - با موضوع مورد نظر (تکواژهای ماضی ساز) ارتباط دارد ، مورد بررسی قرارگیرد.
زبان فارسی 1 دبیرستان
درکتاب زبان فارسی سال اوّل دبیرستان ، درسه قسمت به مواردی برمی خوریم که با مطالعه و بررسی آن ها می توان تاحدودی به موضع مؤلّفان نسبت به موضوع پی برد :
1- دردرس «ویژگی های فعل 2 » درتوضیح فعل گذرا به مفعول ، موجودیّت « د ، ید» به عنوان یک تکواژ و بدون نام بردن از مبحث تکواژ یا نشانه ی ماضی ساز ، پذیرفته شده است :
«اگربه بن مضارع برخی افعال ناگـذر« ان» بیفزاییـم ، بن مضارع گذرا به دست می آید. بن ماضی این نوع فعل ها چنین ساخته می شود :
بن مضارع گذرا شده + د/ ید بن ماضی : پر + ان + د »
2- دردرس دوازدهم[3] « مبحث مربوط به انواع اسم ازجهت ساخت» درمثال های اسم مشتق ، درکلمه ی (خریدار) فقط وند« ار» به عنوان پسوند معرّفی شده و به نشانه ی ماضی ساز « ید » که تکواژ تصریفی است ، اشاره ای نشده است.
3- دردرس (گروه اسمی 3 ) ، در مبحث مربوط به «پرکاربردترین صفت های بیانی» ، ساخت مربوط به صفت مفعولی و صفت لیاقت به ترتیب ، چنین تجزیه شده است و اثری از پذیرفته شدن تکواژماضی سازدیده نمی شود :
صفت مفعولی : بن ماضی + ه / ـه ( = e ) / صفت لیاقت : مصدر + ی
زبان فارسی دوم دبیرستان
درکتاب زبان فارسی سال دوم دبیرستان ، در دو قسمت به مواردی برمی خوریم که با موضوع موردنظر ارتباط دارد :
1- دردرس دوازدهم (ساختمان فعل) درمبحث «بن فعل» بدون اشاره به تکواژماضی ساز ، آمده است : «مصدر بدون ن پایانی»
2- در درس شانزدهم (گروه اسمی 1 ) درمبحث «ساخت اسم » بدون آن که به تکواژهای ماضی ساز اشاره ای شود ، آمده است :
«برخی اسم های مرکّب این گونه ساخته می شوند :
... از اسم + بن ماضی : کارکرد ، دست برد ، رهاورد »
زبان فارسی 3 عمومی
درکتاب زبان فارسی سال سوم دبیرستان( رشته های غیرعلوم انسانی) ، درسه بخش به مباحثی برمی خوریم که می توان با تحلیل آن ها تاحدودی موضع مؤلّفان کتاب نسبت به «تکواژهای ماضی ساز» را معلوم نمود :
1- دردرس ( ساختمان واژه 2) درمبحث (مهم ترین پسوندها) آمده است:
الف- « اسم + ی = صفت : ... ماندنی ، رفتنی ، خوردنی ... »
ب- « گی گونه ای از ی است در واژه هایی که به ه / ـه ختم می شوند : خانگی ، ... آلودگی ، ... پیوستگی »
پ- « بن ماضی + ار = اسم / صفت : کردار ، رفتار ، کشتار ، گفتار ، نوشتار ، دیدار ، ساختار ، شنیدار ، خریدار ، گرفتار ، برخوردار ، خواستار ، مردار»
ت- «بن ماضی + ه / ـه = صفت : افسرده ، دیده ، گرفته ، نشانده»
ث- «بن فعل + گار = صفت : خواستگار، ماندگار، آفریدگار،سازگار ، آموزگار ، رستگار»
2- در درس ( ساختمان واژه 3 ) در مبحث « معرّفی ساختمان برخی از واژه های مشتق - مرکّب» آمده است :
« اسم + بن + وند = اسم : داد و ستد ، خرید و فروش ، زد و خورد ، زد و بند ، نشست و برخاست ، گفت و گو ، پخت و پز ، دید و بازدید ، گیر و دار ، خواب و خور ، رفت و آمد ، گفت و شنید ، پرس و جو »
درهمین مبحث آمده است :
« اسم + وند + اسم = اسم / قید / صفت : سراسر ... کشت و کشتار ... »
درقسمت «یادآوری» همین مبحث گفته شده است :
«برخی ازواژه های مشتق بیش ازیک وند دارند : ... نایافتنی ، نخواندنی ، نسنجیده ... کشتارگاه ... »
درهمیـن درس درقسمـت «نشان دادن مراحـل ساخت برخی از واژه ها» ، به تجزیه ی کامل تکواژهای چند واژه ی غیرساده پرداخته شده است ؛ ازجمله :
1- « دادگستری : دادگستر + ی : داد + گستر »
2- «گرفتاری : گرفتار + ی : گرفت + ار»
3- کشتارگاه : کشتار + گاه : کشت + ار
4- نسنجیده : ن + سنجیده : سنجید + ه
5- دل بستگی : دل بسته + گی : دل + بسته : بست + ه
6- دل دادگان : دل داده + گان : دل + داده : داد + ه
زبان فارسی 3 تخصصی
درکتاب زبان فارسی سال سوم دبیرستان (رشته ی ادبیّات و علوم انسانی) ، درچهارقسمت به مواردی برمی خوریم که در تبیین موضوع می تواند گارگشا و مفید باشد :
1- در درس (مطابقت نهاد و فعل – گروه فعلی ) درتوضیح تبدیل فعل ناگذر به گذرا ، موجودیّت« د ، ید» به عنوان یک تکواژ و بدون نام بردن از مبحث تکواژ یا نشانه ی ماضی ساز ، پذیرفته شده است :
«برخی از فعل ها را می توان با افزودن تکواژ«ان»گذراکرد. «ان» تکواژسببی گذراسازاست. این تکواژ به بن مضارع بعضی ازفعل های ناگذر افزوده می شـود و آن ها را گذرا به مفعول می کند. »
سپس درجدولی آمده است :
|
بن ماضی ناگذر |
بن مضارع گذراشده با«ان» |
بن ماضی گذراشده |
|
پر |
پر + ان |
پر + ان + د / ید |
3- در درس (ساختمان واژه 1) درمعرّفی واژه های مرکّب ، آمده است :
« صفت + اسم : صفت : ... خوش برخورد ... »
درهمین درس ، درمعرّفی واژه های مشتق - مرکّب ، آمده است :
الف- « وند + صفت مرکّب = صفت : ... خوشایند»
ب- «بن + بن + وند = اسم : ... داد و ستد ، خرید و فروش ، زد و خورد ، زد و بند ، نشست و برخاست ، گفت و گو ، پخت و پز ، دید و بازدید ، گیر و دار ، خواب و خور ، رفت و آمد ، گفت و شنید ، پرس و جو »
پ- « اسم + وند + اسم = اسم / قید / صفت : سراسر ... کشت و کشتار ... »
4- در درس (ساختمان واژه 2 ) درقسمت « معرّفی مهم ترین پسوندها » آمده است :
الف- « اسم + ی = صفت : ... ماندنی ، رفتنی ، خوردنی ... »
ب- «گی گونه ای از ی است در واژه هایی که به ه / ـه ختم می شوند : خانگی ، ... آلودگی ، ... پیوستگی »
پ- « بن ماضی + ار = اسم / صفت : کردار ، رفتار ، کشتار ، گفتار ، نوشتار ، دیدار ، ساختار ، شنیدار ، خریدار ، گرفتار ، برخوردار ، خواستار ، مردار»
ت- «بن ماضی + ه / ـه = صفت : افسرده ، دیده ، گرفته ، نشانده»
ث- «بن فعل + گار = صفت : خواستگار، ماندگار، آفریدگار، سازگار ، آموزگار ، رستگار»
نتیجه ی بررسی کتاب های درسی :
نگاه دقیق به این مباحث ازکتاب های درسی ، مبیّن نتایج زیراست :
الف) با استناد به درس دهم زبان فارسی 1 و درس سوم زبان فارسی تخصّصی که به مبحث «گذراکردن فعل» مربوط هستنـد ، تکـواژماضی ساز در ساختار افعالی که با « ان » گذرا می شوند ، به عنوان تکواژ پذیرفته شده است امّا درسایر افعال ، موردی که مؤیّد این مطلب باشد ، مشاهده نمی شود .
ب) درساختار واژه های غیرفعلی مانند اسم و صفت ، با استناد به قسمت یادآوری درس بیست و پنجم زبان فارسی 3 عمومی ، که به طور دقیق ، واژه های« دادگستری ، گرفتاری ، کشتارگاه ، نسنجیده ، دلبستگی و دلدادگان» را تجزیه نموده است و در ساختار آن ها بن ماضی انواع فعل – باقاعده و بی قاعده وجود دارد - می توان نتیجه گرفت :« ازدیدگاه مؤلّفان کتاب ، تکواژهای ماضی ساز در ساختار واژه های غیرفعلی ، تکواژ محسوب نمی شوند.»
1- دادگستری : (دادگستر + ی) (داد + گستر )
2- گرفتاری : (گرفتار + ی) (گرفت + ار)
3- کشتارگاه : (کشتار + گاه) (کشت + ار)
4- نسنجیده : (نَ + سنجیده) (سنجید + ه)
5- دل بستگی : (دل بسته + گی) (دل + بسته) (بست + ه )
6- دل دادگان : (دل داده + گان) (دل + داده) (داد + ه )
یادآوری : «د» ، «ت» و «ید» تکواژهای ماضی سازکلمات تجزیه شده هستند.
بررسی سایر قسمت ها ی مرتبط با موضوع ، هیچ نشانی از پذیرش یا عدم پذیرش تکواژهای ماضی ساز به عنوان تکواژ ، دراختیار ما قرارنمی دهد زیرا ساختارهای معرّفی شده در این قسمت ها ، مبهم و کلّی است و ازآن جا که بسیاری از اجزای ترکیب های ارائه شده ، خود ، دارای اجزای تشکیل دهنده است ، نمی تواند دقیقا موضع مؤلّفان کتاب را دراین زمینه روشن سازد. مثال :
صفت مفعولی : بن ماضی + ه / ـه ( = e )
صفت لیاقت : مصدر + ی
بن فعل : «مصدر بدون ن پایانی»
اسم + ی = صفت : ماندنی ، رفتنی
بن ماضی + ار = اسم / صفت : کردار
بن ماضی + ه / ـه = صفت : افسرده
اسم + بن + وند = اسم : داد و ستد ، خرید و فروش ، زد و خورد
اسم + وند + اسم = اسم / قید / صفت : کشت و کشتار
صفت + اسم : صفت : خوش برخورد
بن فعل + گار = صفت : خواستگار، ماندگار
دراین مثال ها ،«صفت مفعولی ، صفت لیاقت ، مصدر ، بن فعل ، اسم و ... »هریک اجزای معرّفی شده ای هستند که خود از اجزای دیگری ساخته شده اند و مؤلّف کتاب ، اجزای آن ها را مشخّص نکرده است پس نمی توانند معرّف دیدگاه مؤلّفان در زمینه ی تکواژماضی ساز باشند. برای روشن شدن موضوع ، واژه های «خرید و فروش» و «کشت و کشتار» را بررسی می کنیم :
تجزیه ی کتاب : خرید + و + فروش
تجزیه ی کتاب : کشت + و + کشتار
درتجزیه ی واژه ی اوّل ، درساختار«خرید» تکواژ ماضی ساز«ید» وجود دارد امّا درکتاب به آن اشاره ای نشده است. هم چنین در واژه ی دوم ، تکواژماضی ساز«ت» دوبار تکرارشده امّا مؤلّف به آن نپرداخته است.
بخش دوم : امتحانات نهایی
دراین بخش ، امتحانات نهایی کشوری سال سوم دبیرستان و چند امتحان استان تهران به همراه راهنمای تصحیح ارائه شده ، بررسی شده است.
زبان فارسی 3 عمومی شهریور 82 - تهران
1- تعداد تکواژها و و واژه های جمله ی مقابل را بنویسید.
زاده می شود کودک صبح. پاسخنامه : (چهارواژه - هشت تکواژ)
نتیجه : تکواژ ماضی ساز« د» محاسبه نشده است.
زبان فارسی 3 عمومی دی ماه 82 - تهران
1- نوع تکواژهای آزاد واژه های « آفریدگار» و «نمناک» را بنویسید.
پاسخنامه : (بن ماضی - اسم )
نتیجه : «د» در «آفریدگار»، جزیی از بن ماضی محسوب شده است نه تکواژ جدا .
2- عبارت« هواگرگ و میش بود که دوباره برگشتم» چتد تکواژ دارد؟ پاسخنامه : (سیزده تکواژ )
نتیجه : تکواژهای ماضی ساز «د» و «ت» دشمارش نیامده اند.
زبان فارسی3عمومی خرداد 83 - تهران
2- تعداد تکواژها و واژه ها را درعبارت زیربنویسید.
«بلند شد و کلاه خود رابرداشت گذاشت روی کاهدان.»
پاسخنامه : (دوازده تکواژ - هفده واژه )
نتیجه : سه تکواژ ماضی ساز «د» و «ت» - دو بار - درشمارش نیامده اند.
زبان فارسی تخصّصی - شهریور 83 - تهران
1- باتوجّه به جمله ی «آن انسان ریاکار را نادیده گرفت» به سؤالات زیرپاسخ دهید.
الف) این جمله ازچندواژه تشکیل شده است؟ پاسخنامه : شش واژه
ب)تعدادتکواژهای آن رابنویسید. پاسخنامه : یازده تکواژ
نتیجه : «ید و ت» در واژه های «نادیده» و «گرفت» محاسبه نشده است.
زبان فارسی تخصّصی شهریور84 - کشوری
2- تکواژآزاد و تکواژ وابسته را درکلمه ی «شکفته» مشخّص کنید.
پاسخنامه : شکفت (تکواژ آزاد) ه ( تکواژ وابسته)
نتیجه : «ت» که تکواژ ماضی ساز و وابسته ی تصریفی است ، مورد توجّه نبوده است.
زبان فارسی تخصّصی خرداد84 - کشوری
7- واژه های زیر را براساس ترتیب اجزای سازنده ، تامرحله ی تکواژتجزیه کنید. گرفتاری ، هم دردی
پاسخنامه : مرحله ی 1 : گرفتاری : گرفتار + ی مرحله ی 2 : گرفت + ار
نتیجه : تکواژماضی ساز«ت» محاسبه نشده است.
زبان فارسی3 عمومی شهریور84 - کشوری
1- درعبارت :« خانه های ده تا چمنزارادامه داشت.» :
الف) چند تکواژ و چند واژه وجود دارد؟ ب)تکواژهای وابسته کدامند؟
پاسخنامه : الف) ده تکواژ – هفت واژه ب) ها - زار
نتیجه : تکواژماضی ساز«ت» محاسبه نشده است.
زبان فارسی تخصّصی شهریور 85 - کشوری
9- واژه ی «دل دادگان» را براساس ترتیب اجزای سازنده تا مرحله ی تکواژتجزیه کنید.
پاسخنامه : (دل داده + گان ) (دل + داده ) (داد + ه )
نتیجه : تکواژماضی ساز«د» محاسبه نشده است.
زبان فارسی3 عمومی دی 85 - کشوری
5 – د) – واژه ی «دلبستگی» رابراساس ترتیب اجزای سازنده ی آن تا مرحله ی تکواژتجزیه کنید.
پاسخنامه : (دل بسته + گی) ( دل + بسته ) ( بست + ه )
نتیجه : تکواژماضی ساز«ت» محاسبه نشده است.
زبان فارسی3 عمومی خرداد 86 - کشوری
3- «دکترمعین ، استاد ادبیّات دانشگاه تهران و مؤلّف یک لغت نامه ی فارسی بود.»
الف) به ترتیب چند واژه و چند تکواژ دیده می شود؟
پاسخنامه : (شانزده - بیست و چهار)
نتیجه : تکواژماضی ساز«د» محاسبه نشده است.
زبان فارسی3 عمومی شهریور86 - کشوری
1- با توجّه به عبارت زیربه سؤالات داده شده پاسخ دهید.
« اوبرای دست یابی به آینده ی بهتر ، تمام راه های تلاش را پیمود.»
الف)جمله ی فوق ازچند تکواژتشکیل شده است؟ (بیست)
ب) یک تکواژوابسته ی تصریفی درعبارت بالابیابید.
پاسخنامه : ( «تر» یا «ها»)
نتیجه : تکواژماضی ساز«د» محاسبه نشده است.
زبان فارسی3 عمومی دی ماه 86 - کشوری
مورد مرتبطی ندارد
زبان فارسی3 عمومی شهریور87 - کشوری
مورد مرتبطی ندارد
بخش سوم : پرسش های زبان فارسی درکنکورسراسری
1- زبان و ادبيّات فارسی عمومي و اختصاصی - انساني كنكور86
مورد مرتبطی در سؤال ها وجود نداشت.
2- زبان و ادبيّات فارسی عمومي - هنر كنكور86
10- عبارت «اوج و حضیض حکومت مسعود ازهمه عبرت انگیزتراست. در اوّل چیزی که هست ، کامیابی و پیشرفت است و در پایان موانع و سختی ها بر او می تازند.»به ترتیب چندتکواژ و چند واژه است؟
1)38 - 28 2) 39 – 29 3)) 42 - 29 4) 41 - 28
پاسخ : گزینه ی سه
نتیجه : تکواژماضی ساز«ت» در واژه ی پیشرفت محاسبه نشده است.
3- زبان و ادبيّات فارسی عمومي - زبان كنكور86
10- عبارت « درعصرجدیدبه شیوه ی اروپایی ازیک سو نثرابداعی و تخیّلی نوشته شد و ازسویی درنثرهای دیگرچون مقاله و تحقیق ، استدلال و دقّت نظر راه یافت.»به ترتیب چندتکواژ و چند واژه است؟
1)44-35 2) 45 – 35 3) 44 – 36 3) 45 – 36
پاسخ : گزینه ی یک
نتیجه : تکواژهای ماضی ساز«ت ، د ، ت» محاسبه نشده است.
4- زبان و ادبيّات فارسی عمومي - تجربی كنكور86
10- عبارت «غالب مورّخان و پژوهشگران نوشته اندکه وی کورمادرزاد بود امّا دراشعاروی نشانه هایی است که به احتمال درروزگارجوانی بینا بوده است.» به ترتیب چند تکواژ و چند واژه است؟
1) 46 – 28 2) 45 – 28 3) 46 – 26 3) 45 – 26
پاسخ : گزینه ی یک
نتیجه : تکواژهای ماضی ساز«ت ، د ، د ،» محاسبه نشده است.
5- زبان و ادبيّات فارسی - رياضي فيزيك كنكور 86
9- درمتن زیر به ترتیب چند واژه و چند تکواژ وجوددارد؟
« این روزها اگرعلم و فنّ کنونی را ازبشربگیرند ، حیات برای او بسیارمشکل خواهدشد ولی نسل او جاویدان خواهدبود.»
1) 24 – 33 2) 23 – 34 3) 22 – 33 4) 21 – 34
پاسخ : یک
نتیجه : تکواژهای ماضی ساز«د ، د» محاسبه نشده است.
6- زبان و ادبيّات فارسی عمومي و اختصاصی - انساني كنكور87
(مورد مرتبطی مشاهده نشد.)
7- زبان و ادبيّات فارسی عمومي - ریاضی كنكور87
8- عبارت زیربه ترتیب ازچند واژه و تکواژ ساخته شده است؟
«با پیشرفت صنعت و گسترش فنون ارتباطات اکنون رسانه های دیداری و شنیداری به کمک محقّقان آمده اند تاسرعت و دقّت پژوهش ها را بیفزایند. »
1) 45 - 29 2) 45 – 30 3) 46 – 30 4) 47 - 29
پاسخ : گزینه ی سه
نتیجه : تکواژهای ماضی ساز«ت ، د ، د ، د » محاسبه نشده است.
8- زبان و ادبيّات فارسی عمومي - تجربی كنكور87
9- عبارت «زمینه ی مستعد فرهنگ ایرانی در برخورد با سرچشمه های دینی اسلام بارور شد و ایرانی اصالت روانی و گسترش روح خود را در اسلام یافت.»به ترتیب چند تکواژ و چند واژه است؟
1) 44 - 32 2) 44 – 33 3) 45 - 32 4) 45 – 33
پاسخ : سه
نتیجه : تکواژماضی ساز« د ، د ، ت» محاسبه نشده است.
9- زبان و ادبيّات فارسی عمومي - هنر كنكور87
موردی ندارد
10- زبان و ادبيّات فارسی عمومي- زبان كنكور87
موردی ندارد
11- زبان و ادبيّات فارسی عمومی- انسانی كنكور 85
8- جمله ی «نثرتاریخی درقرن پنجم درکتاب تاریخ بیهقی اوج و اعتبار خاصی یافت.»چند تکواژ و چند واژه است؟
1) 22 – 18 2) 22 – 19 3)23 – 18 4) 24 – 19
پاسخ : چهار
نتیجه : تکواژماضی ساز«ت» محاسبه نشده است.
12- زبان و ادبيّات فارسی عمومی - هنر كنكور 85
13- درعبارت «شاعر زمان ما قبل ازآن که به زندگی بیندیشد به این می اندیشد که درتاریخ ادبیّات آیا کدام تجربه را به نام او خواهند نوشت؟» به ترتیب چند واژه و چند تکواژ وجود دارد؟
1) 27 - 41 2) 28 – 39 3) 29 – 38 4) 35 – 45
پاسخ : سه
نتیجه : تکواژماضی ساز«ت» محاسبه نشده است.
13- زبان و ادبيّات فارسی عمومی- زبان كنكور 85
موردی مرتبطی نداشت.
14- زبان و ادبيّات فارسی عمومی - ریاضی كنكور 85
9- درمتن زیر به ترتیب چند واژه و چند تکواژ وجود دارد؟
«این روزها اگرعلم و فنّ کنونی را از بشر بگیرند ، حیات برای او بسیارمشکل خواهدشد ولی نسل او جاویدان خواهدبود.»
1)24 - 33 2) 23 – 34 3) 22 - 33 4) 21- 34
پاسخ : یک
نتیجه : تکواژماضی ساز« د ، د» محاسبه نشده است.
15- زبان و ادبيّات فارسی عمومی- تجربی كنكور 85
13- تعداد تکواژهای کدام عبارت بیش تراست؟
1) اگرهم رمان نویس رسالتی داشته باشد بهتراست به طورغیرمستقیم حرفش را بزند.
2) فقدان نیروی ایمان ، عامل اصلی تمام ضعف ها درجوانب مختلف فرهنگ و ادب روزگار ماست.
3) وظیفه ی نقد ادبی، تجزیه و تحلیل و شکافتن مسایلی است که یک خواننده ی عامی ازعهده اش برمی آید.
4) همیشه شاهد این نکته بوده ایم که قلّه های ادب ما کسانی بوده اندکه عمق انسانی کارشان جلب نظر می کند.
پاسخ : چهار
نتیجه : تکواژماضی ساز« د ، د » محاسبه نشده است.
نتیجه ی تحلیل سؤالات کنکوری :
آن چه که مسلّم و مبرهن است ، آن است که تکواژهای ماضی ساز درهیچ واژه ی فعلی و غیرفعلی ، درنظر طرّاحان سؤالات کنکور ، جایگاهی ندارد[4] . البته ذکر این نکته ضروری به نظر می رسد که جزدر دو مورد[5] ، سایر موارد موجود درسؤالات کنکوری که با موضوع ، مرتبط باشد به فعل های بی قاعده مربـوط می شود. بنابرایـن به نظرمی رسد طرّاحان محترم ، به نوعی سعی نموده اند که از ورود به این مقوله بپرهیزند.
نظر نگارنده :
اگرتکواژ ماضی ساز به عنوان یک واحد زبانی به رسمیّت شناخته شده است ، منطق حکم می کند این موجودیّت درهمه واژه های فعلی و غیرفعلی مدّ نظر قرارگیرد و با دخالت دادن تبصره و تذکّرهای نابجا و خلق السّاعه ، فروعی ایجاد نگردد که اصل را تحت الشّعاع خویش قراردهد.
البته با عنایت به آن که دستور زبان فارسی کنونی منطبق بر ویژگی های ساختاری زبان عصرحاضرمی باشد ، منطقی ترآن است که در تجزیه و تحلیل ساختاری واژه ها ، نبش قبرنشود و پیشینه ی آن ها مدّ نظرقرارنگیرد.
بنابراین به منظور پرهیز از ورود به تحولات تاریخی زبان ، درتجزیه ی ساختمانی واژه ها ، هنگام پرداختـن به فعل های بی قاعـده یا واژه های غیرفعلی که در ساختارآن ها ، بن ماضی چنین فعل هایی وجود دارد ، نباید تکواژهای ماضی ساز زبان استقلال وجودی پیداکنند امّا این تکواژها در افعال باقاعده و واژه های غیرفعلی که در ساختارآن ها ، بن ماضی چنین فعل هایی وجود دارد ، باید به عنوان یک واحد زبانی مورد توجّه قرارگیرند. بنابر این باید گفت : انکار تکـواژهای ماضی ساز ، انکار واقعیت های موجود زبانی اســت. برای تبیین موضــوع به ذکـر مثالی بسنده می شود :
«رس» به عنوان بن مضارع درساختار همه ی واژه های « می رسد ، رسید ، نامه رسان ، زودرس ، رسانید » به عنوان یک تکـواژ ، استقلال وجودی دارد. پس اگر در واژه ی « رسید » تکواژ مذکور را نادیده بگیریم و آن رابه همراه نشانه ی ماضی ساز ، یک واحد زبانی به حساب بیاوریم ، براساس چه منطق و استدلالی به استنتاج رسیده ایم که به خود اجازه داده ایم همان تکواژ – رس – را با افزودن واحد زبانی دیگری (ید) یک واحد[6] به حساب بیاوریم؟
لذا پیشنهاد می شود رویکرد مؤلّفان کتاب های زبان فارسی درخصوص این موضوع( تکواژهای ماضی ساز) مورد بازبینی و تجدید نظر قرارگیرد.
نتیجه گیری نهایی :
نشانه های ماضی ساز درکتاب های درسی زبان فارسی ، امتحانات نهایی و کنکور سراسری دانشگاه ها جزدرخصوص فعل هایی که با تکواژ« ان» گذرا شده اند[7] ، به عنوان یک تکواژ پذیرفته نشده است. بنابراین دبیران ارجمند نیز باید تا زمانی که کتاب های درسی دارای ساختار کنونی هستند ، علی رغم میل باطنی خویش ، در ارائه ی مطلب به دانش آموزان ، این رویه را درپیش گیرند.
منابــــع
1-کتاب زبان فارسی 1 دبیرستان
2- کتاب زبان فارسی 2 دبیرستان
3- کتاب زبان فارسی 3 عمومی دبیرستان
4- کتاب زبان فارسی 3 تخصصی دبیرستان
5- سؤالات امتحانات نهایی سال های 82 الی 87 درس زبان فارسی
6- سؤالات زبان و ادبیّات فارسی کنکورسراسری درسال های 85 تا 87
7- باطنی . دکترمحمّدرضا . توصيف ساختمان دستور زبان فارسي . تهران . انتشارات اميركبير . چاپ چهاردهم . 1382 .
8- مشکوه الدینی . دکترمهدی . دستور زبان فارسی برپایه ی نظریه ی گشتاری . مشهد . انتشارات دانشگاه فردوسی . 1373 .
[1] : برخی دستورنویسان اعتقاد دارند«ست» نیز تکواژ ماضی سازاست؛مانند : دانست ، توانست
[2] : توصيف ساختمان دستور زبان فارسي، دكتر محمدرضا باطني، انتشارات اميركبير
[3] : شماره ی برخی از دروس با چاپ های سال های پیش مطابقت دارد.
[4] : البته برخی از طرّاحان سؤالات کنکور و مؤلّفان کتاب های درسی در کتاب ها ی دیگر و مجموعه تست های کنکوری ارائه شده از سوی ایشان ، دیدگاه های دیگری ارائه داده اند که مبیّن تناقض آشکار در باورهای علمی آن هاست.
[5] : الف) زبان و ادبيّات فارسی عمومي - تجربی كنكور87 ب) زبان و ادبيّات فارسی عمومي - تجربی كنكور86
[6] : با محاسبه ی تکواژ صفر ، آن را دو تکواژ محسوب می کنند.
[7] : تعمیم و تسرّی این نمونه ی کتاب به سایر موارد ، نادرست است زیرا همان طور که در بررسی قسمت های مختلف این تحقیق گفته شد ، درموارد دیگر ، عدم اعتقاد مولّفان کتاب به تکواژهای ماضی ساز اثبات شده است.
اسداله حیرانی - پاییز ۱۳۸۷
[ ]
+ نوشته شده در ساعت23:46 توسط اســداله حــیرانـی