به نام خداوند لوح و قلم

نقد و بررسی سؤال های امتحان زبان فارسی3 عمومی دبیرستان -رشته های ریاضی فیزیک و تجربی-  برگزارشده درتاریخ 6/3/1387

الف- بخش زبان شناسی :

پرسش 6 :  این پرسش ، وضوح وصراحت ندارد به این دلیل که دقیقا مشخص نیست دانش آموز باید درستی یا نادرستی هرجمله را ازچه منظری مشخّص نماید؛ لذا باتوجّه به پاسخ ارائه شده درراهنمای تصحیح ، بهتربود که متن پرسش به صورت زیرباشد :

«درست یاغلط بودن هریک ازجملات زیررا از جهت موضوع و محتوای آن مشخّص کنید.»

ب – بخش نگارش :

پرسش 6 : درجمله ی ارائه شده ، سه ویرایش باید صورت گیرد که عبارتند از : اصلاح جابه جایی نشانه ی مفعول ، حذف همزه ی پایانی واژه ی«انشا» و استفاده ازعلامت نگارشی «،» میان دو جمله. درحالی که درراهنمای تصحیح ، برای دومورد از ویرایش ها نمره درنظرگرفته شده است.

پرسش 7 : درراهنمای تصحیح ، به مواردی تحت عنوان شیوه ی طنزپردازی اشاره شده است که به نظرمی رسد برخی ازآن ها از ویژگی های مشترک و خصیصه های انواع طنزباشد نه شیوه ای خاص برای آفرینش طنز؛ ازجمله : برهم زدن نظم و تناسب متعارف ، بزرگ نمایی و اغراق.

پرسش 8 : درراهنمای تصحیح مربوط به این پرسش ، پاسخ ارائه شده ، بویژه بازگردانی بیت اوّل ، متناسب با بازنویسی است نه بازگردانی. چراکه در این پاسخ ، فعل معلوم جمله ی مصراع اوّل به مجهول تبدیل شده و نهاد آن حذف شده است. درمصراع دوم همین بیت ، نیز یک جمله(شنیدم) حذف شده است.درحالی که دخل و تصرّف ، از مشخّصه های بازنویسی است نه بازگردانی.

پ- بخش املا و بیاموزیم :

پرسش 1 : درقسمت «ج» خواسته شده است که واژه ی مشمول فرآیند واجی مشخّص و نوع فرآیند ، نوشته شود. براساس راهنمای تصحیح ، «ی» در «روزهای» فرآیند واجی افزایش دارد. لذا :

1- «روزهای» دو واژه است نه یک واژه ، (روزها + ی ِ )

2- «ی» دراین مورد ، صامت میانجی است که هم درنوشتار هم در تلفظ ، نمود دارد درحالی که واژه ای مشمول فرآیند واجی است که نامطابق املایی باشد زیرا در واژه ای که املا و آوای یکسان دارد ، اساسا فرآیندی ازانواع چهارگانه صورت نمی پذیرد.(این اشتباه درکتاب درسی نیزوجوددارد)

ت- بخش دستور :

پرسش 1 : در قسمت «د» این پرسش ، خواسته شده است که وابسته ی وابسته و نوع آن مشخـص شود. در راهنمای تحصحیح ، فقط واژه ی «نسبتا» به عنوان «قید صفت» و پاسخ سؤال ارائه شده است در حالی که درعبارت داده شده ، دو مورد دیگر نیزبه عنوان وابسته ی وابسته وجود داردکه عبارتنداز:

1- میلیون ها : صفت مضاف الیه

2- جلد : ممیز

پرسش 2 : درراهنمای تصحیح این پرسش در پاســخ قسـمت«الـف» واژه ی«احساسات»به عنوان متمم اسم معرفی شده است درحالی که درسراسردوره ی آموزش به دانش آموزان یادداده می شودکه واحد«گروه»درنـقش دستوری، به ویژه نقش های اصلی ، قرارمی گیرد؛ بنابراین درست آن است که «احساسات خویش» پاسخ سؤال باشد.ضمنا طراح محترم ، خود نیزدرنمودارمربوط به پرسش شماره ی یک و نیز پاسخ قسمت «ب» سؤال پنج دستور ، همین کار را انجام داده است. لذا این دوگانگی صحیح نیست.

پرسش 3 :درقسمت«الف» این پرسش ، خواسته شده است «صفت مشترک با قید» درعبارت مشخص شود. درراهنمای تصحیح نیز واژه ی«کودکانه» به عنوان پاسخ ارائه شده است. لذا :

1- دراین عبارت ، واژه های« بسیار، زودگذر و کودکانه»می توانند پاسخ این بخش از پرسش باشند نه فقط واژه ی«کودکانه».

2- با توجّه به این نکته که حدود یک سوم واژه های این جمله ی کوتاه ، پاسخ سؤال داده شده در این قسمت است ، طرح چنین پرسشی ، خام و عبث است.

در قسمت «ج»پرسش شماره ی 2 نیز خواسته شده است که دانش آموز الگوی واژه ی«زودگذر» را درمحلّ نقطه چین ها بنویسد.

با توجه به پاسخ ارائه شده درراهنمای تصحیح ، به نظرمی رسد متن پرسش جامع و مانع نیست زیرا دانش آموزمی تواند تکواژهای واژه ی «زودگذر» را درجاهای خالی اوّل و دوم و خود واژه را در جای خالی پایانی بنویسد. لذاباعنایت به پاسخ مورد نظر، متن پرسش باید به شکل زیر باشد تا نکته ی دستوری مورد نظر تحت پرسش و ارزیابی قرارگیرد :

« با توجه نوع دستوری اجزای تشکیل دهنده ی واژه ی«زودگـذر» ، الگوی زیر را کامل کنید.»

پرسش 4 : درراهنمای تصحیح مربوط به قسمت «ب» این پرسش ، باید واژه ی «من» نیزکه نهاد محذوف است ، به عنوان بخش دیگری از پاسخ  ذکر شود. پس این قسمت از پرسش ، دو پاسخ دارد نه یک پاسخ.

در قسمت«ج»همین پرسش ،«گذراکردن» خواسته شده است درحالی که برخلاف «می رقصد» ، فعل«می آید» ازجمله ی فعل های ناگذری است که درفارسی متداول به گذرا تبدیل نشده است؛بنابراین صحیح نیست که درمتن سؤال از دانش آموز خواسته شود تبدیل صورت دهدبلکه باید  ذکرمعادل گذرای آن درخواست گردد. ( آورده می شود)

پرسش 5 : در قسمت«ج» این پرسش از دانش آموز خواسته شده است که «صفت مضاف الیه» را مشخّص نماید. پاسخ طراح محترم در راهنمای تصحیح ، واژه ی «همه» است. لذا :

1- درگروه اسمی ، به استثنای زمانی که نشانه ی جمع وابسته ی پسین باشد ،«اضافه» مبنای تعیین هسته و وابسته ی پسین است.

2- گروه اسمی«همه ی جهان» ازیک هسته و یک وابسته ی پسین تشکیل شده است.دراین گروه ، واژه ی«همه» هسته ی و «جهان»که پس از نقش نمای اضافه قرارگرفته است ، وابسته ی پسین یعنی مضاف الیه آن است.

نتیجه : در این گروه اسمی ، صفتی وجود ندارد زیرا «همه» ضمیراست و درجایگاه هسته ی گروه قرار دارد.

در قسمت«د»همین پرسش ، تجزیه ی واژه ی«هنرآموزی» براساس تکواژهای سازنده تا مرحله ی تکواژ ، خواسته شده است. لذا :

درپاسخ ارائه شده درراهنمای تصحیح ، شکل ارائه شده ی «هنر + آموزی» نادرست است زیرا براساس تکواژهای سازنده نیست به این دلیل که «آموزی» کاربرد ندارد.

                                                       اسـداله حـیــــرا نی